Inteligjenca artificiale po transformon mënyrën se si punojmë, por ky avancim teknologjik sjell me vete një rrezik të rëndësishëm: dobësimin e aftësive tona profesionale. Një studim i fundit nga Kaisa Kärki, nga Universiteti i Helsinkit, hedh dritë mbi këtë fenomen, duke e quajtur atë “deskilling”. Ky term përshkruan humbjen e aftësive të fituara dhe mungesën e zhvillimit të tyre kur detyrat i besohen inteligjencës artificiale.
Kärki thekson se përcaktimi i aftësive që duhet të mbeten në duar të profesionistëve nuk duhet të jetë një vendim individual, por një çështje që duhet të diskutohet brenda fushave profesionale. Studimi i saj mbështetet në kërkime të mëparshme, kryesisht në fushën e mjekësisë, dhe nuk përfshin eksperimentim të ri.
Një nga parimet e njohura në psikologji është “Përdore ose humbe”, që nënkupton se shumica e aftësive kërkojnë praktikë të vazhdueshme për t’u ruajtur. Një studim mbi kirurgët tregon se aftësitë e tyre u dobësuan pas një periudhe të gjatë pa praktikë, sidomos në detyrat komplekse.
Me ndihmën e inteligjencës artificiale, mungesa e praktikës mund të mos jetë e dukshme. Kärki vëren se profesionistët që përdorin asistencën e inteligjencës artificiale nuk e kuptojnë se kanë pushuar së ushtruari aftësitë e tyre, megjithëse ato mund të jenë duke u zbehur.
Rreziku i humbjes së aftësive prek edhe ata që ende nuk i kanë fituar ato. Një studim mbi programimin tregon se pjesëmarrësit mësuan më shumë kur punuan pa ndihmën e inteligjencës artificiale, pasi iu desh të gjenin dhe të korrigjonin gabimet vetë.
Përvoja e gjatë nuk garanton mbrojtje nga ky rrezik. Kërkimet tregojnë se radiologët me përvojë gjithashtu tregojnë shenja të humbjes së aftësive, ndonëse në një shkallë më të vogël se ata pa përvojë. Pas përdorimit të inteligjencës artificiale, mjekët endoskopistë zbuluan më pak adenoma në kolonoskopi, duke treguar se aftësitë e tyre u dobësuan.
Kärki thekson se profesionistët shpesh nuk e vlerësojnë saktësisht aftësinë e tyre. Një sondazh zbuloi se 74% e mjekëve shprehen të shqetësuar për humbjen e aftësive, por shumë nuk e kuptojnë se ky dobësim ndodh gradualisht dhe shpesh nuk e vënë re deri sa të jetë tepër vonë.
Çështja e përgjegjësisë është gjithashtu e rëndësishme. Kärki argumenton se paragjykimet që lidhen me përdorimin e inteligjencës artificiale e komplikohet këtë çështje, duke e bërë të vështirë për profesionistët të pranojnë se janë përgjegjës për humbjen e aftësive të tyre. Pasojat e gabimeve mund të jenë të rënda, duke rrezikuar shëndetin e pacientëve dhe cilësinë e shërbimeve profesionale.
Prandaj, është thelbësore që profesionet të ruajnë aftësitë thelbësore dhe të përcaktojnë se cilat detyra duhet të kryhen nga njerëzit. Kärki sugjeron që të zbatohen kontrolle të rregullta të aftësive dhe periudha trajnimi pa ndihmën e inteligjencës artificiale, për të siguruar që profesionistët të mbajnë aftësitë e nevojshme për të kryer detyrat e tyre me efikasitet.
Ndërsa inteligjenca artificiale vazhdon të evoluojë, është e rëndësishme që të kuptojmë rreziqet që ajo sjell për aftësitë tona profesionale. Nëse nuk merremi me këtë çështje, mund të përballemi me humbje të mëdha të njohurive dhe aftësive që janë thelbësore për profesionet tona.