Në një kohë kur teknologjia po zhvillohet me hapa gjigantë dhe interneti është bërë pjesë e pandashme e jetës së përditshme, një pyetje po bëhet gjithnjë e më e rëndësishme për konsumatorët në Kosovë: Pse disa operatorë vazhdojnë të ofrojnë internet përmes kabllove koaksiale, një teknologji me rrënjë shumë të vjetra, në vend që të investojnë më fuqishëm në fibër optike?
Kabllot koaksiale janë përdorur shumë kohë përpara viteve 1980, fillimisht në sistemet e telekomunikacionit dhe transmetimit televiziv. Edhe pse teknologjia është modernizuar vazhdimisht, përdorimi i kësaj infrastrukture për internet ngre pikëpyetje për investimet afatgjata të operatorëve.
Sot, kur përdoruesit paguajnë çdo muaj për internet të shpejtë dhe cilësor, nuk mjafton më që një operator të reklamojë vetëm shpejtësinë e shkarkimit. Stabiliteti, vonesa në komunikim, humbja e paketave dhe shpejtësia e ngarkimit janë po aq të rëndësishme.
Evropa dhe bota po kalon në fibër optike, ndërsa rrjetet e vjetra po humbin terren
Sipas raportit të Komisionit Evropian për mbulimin e internetit në vitin 2025, fibra optike deri te objektet e përdoruesve (FTTP) është bërë teknologjia më e përhapur individuale e internetit fiks në Bashkimin Evropian.
Rreth 74.1% e familjeve në BE kishin mbulim me këtë teknologji, ndërsa institucionet evropiane vazhdojnë të promovojnë zgjerimin e rrjeteve me kapacitet shumë të lartë.
Kjo nuk do të thotë se kabllot koaksiale janë zhdukur nga vendet e zhvilluara. Ato vazhdojnë të përdoren edhe në Evropë dhe Amerikë, por drejtimi i investimeve në shumë tregje është gjithnjë e më i orientuar drejt fibrës optike.
Pse fibra optike është zgjidhje më e mirë për të ardhmen?
Fibra optike transmeton të dhënat përmes dritës, duke mundësuar kapacitet shumë të lartë dhe lidhje më pak të ndjeshme ndaj ndërhyrjeve elektromagnetike.
Në rrjetet moderne FTTH, ku fibra arrin drejtpërdrejt në shtëpinë e konsumatorit, operatorët mund të ofrojnë shpejtësi të larta si në shkarkim, ashtu edhe në ngarkim.
Ndërkohë, shumë rrjete tradicionale koaksiale kanë kapacitet më të kufizuar për upload dhe mund të kërkojnë investime të konsiderueshme për t’u përballur me kërkesat në rritje.
Megjithatë, duhet theksuar se standardet moderne DOCSIS kanë përmirësuar ndjeshëm performancën e rrjeteve koaksiale. Problemi nuk është thjesht materiali i kabllos, por edhe gjendja, kapaciteti dhe menaxhimi i infrastrukturës.
Lojtarët online mund t’i ndiejnë më shumë problemet
Për një përdorues që shikon video ose lexon lajme, një lidhje me shpejtësi të lartë mund të duket plotësisht e kënaqshme.
Por situata ndryshon për ata që luajnë lojëra online, ku reagimi në kohë reale është vendimtar.
Në lojëra si EA Sports FC, Call of Duty dhe tituj të tjerë konkurrues, luhatjet e pingut, jitter-i dhe humbja e paketave mund të ndikojnë drejtpërdrejt në përvojën e lojës.
Nëse një segment koaksial është i mbingarkuar, ka probleme me sinjalin ose është i mirëmbajtur dobët, përdoruesit mund të përjetojnë vonesa edhe kur testet e shpejtësisë tregojnë qindra Mbps.
Natyrisht, jo çdo vonesë shkaktohet nga kablloja. Edhe rrugëzimi i operatorit, serverët e lojës dhe mbingarkesa e rrjetit ndërkombëtar mund të ndikojnë në performancë.
A po kursejnë operatorët në investime, ndërsa konsumatorët vazhdojnë të paguajnë?
Kjo është një pyetje që meriton përgjigje publike.
Kur një operator vazhdon të shfrytëzojë infrastrukturën ekzistuese koaksiale, në vend që ta zëvendësojë me fibër optike, konsumatorët kanë të drejtë të dinë nëse bëhet fjalë për një strategji modernizimi gradual apo për shtyrje të investimeve.
Nuk është e arsyeshme që qytetarët të paguajnë për paketa të reklamuara si moderne, pa pasur informacion të qartë për teknologjinë që u ofrohet dhe cilësinë reale të shërbimit.
Operatorët duhet të jenë transparentë për shpejtësitë e upload-it, stabilitetin e lidhjes, problemet gjatë orëve të ngarkuara dhe planet për zgjerimin e fibrës optike.
Kosova nuk duhet të mbetet peng i infrastrukturës së vjetër
Në vitin 2026, interneti nuk është luks. Ai është infrastrukturë thelbësore për ekonominë, arsimin, bizneset, punën nga distanca dhe komunikimin.
Prandaj, operatorët që vazhdojnë të mbështeten në rrjete koaksiale duhet të shpjegojnë se çfarë investimesh po bëjnë për modernizimin e tyre dhe kur konsumatorët mund të presin qasje më të gjerë në fibër optike.
Edhe institucionet përgjegjëse për rregullimin e komunikimeve elektronike duhet të nxisin transparencë më të madhe mbi teknologjitë dhe cilësinë e internetit që u ofrohet qytetarëve.
Pyetja që mbetet është e thjeshtë: Nëse teknologjia ka përparuar kaq shumë, pse konsumatorët duhet të presin pafundësisht për modernizimin e rrjeteve për të cilat paguajnë çdo muaj?
Kosova meriton internet që u përgjigjet kërkesave të së ardhmes, jo vetëm premtimeve të reklamave.
