Komisionarja evropiane për zgjerimin, Marta Kos, ka shprehur shqetësim të thellë lidhur me ndryshimet e fundit në ligjin për Dhomat e Specializuara të Kosovës, duke i cilësuar ato si të papranueshme për procesin e integrimit evropian.
Gjatë një konference për media në prag të takimit të ministrave të Jashtëm të BE-së në Luksemburg më 12 tetor, Kos theksoi se ndryshimi i rregullave ligjore në një kohë kur proceset gjyqësore janë ende në zhvillim është një veprim i papranueshëm.
“Dua të jem e qartë se ndryshimet në ligjin për Dhomat e Specializuara bien ndesh me detyrimet themelore të Kosovës ndaj BE-së. Kjo është e papranueshme”, deklaroi Kos, duke theksuar rëndësinë e respektimit të standardeve ndërkombëtare të sundimit të ligjit.
Mesazhi i saj ishte i qartë: zgjerimi evropian është një proces që vazhdon, dhe çdo hap prapa nga vendet kandidate do të ketë pasoja për rrugën e tyre drejt anëtarësisë në BE.
Deklarata e Kosit erdhi pas miratimit nga Kuvendi i Kosovës të ndryshimeve ligjore që rregullojnë funksionimin e Dhomave të Specializuara në Hagë, të njohura si Gjykata Speciale, javën e kaluar.
Ndryshimet e propozuara synojnë të kufizojnë juridiksionin e Dhomave të Specializuara, duke ngushtuar periudhën kohore dhe kategoritë e veprave penale që ato mund të trajtojnë, duke përfshirë uljen e dënimit maksimal me burgim në 15 vjet.
BE-ja ka kërkuar gjithashtu që të respektohet pavarësia e këtyre Dhomave, duke theksuar se ato janë institucione të pavarura gjyqësore të themeluara në vitet 2014 dhe 2015.
Ambasada e Gjermanisë në Prishtinë gjithashtu shprehu shqetësime për këto ndryshime, duke theksuar se pavarësia e Dhomave të Specializuara nuk duhet të cenohet. Nga ana tjetër, Partia Demokratike e Kosovës (PDK) e kundërshtoi këtë vlerësim, duke thënë se ndryshimet nuk shkelin asnjë detyrim ndërkombëtar.
Kryeministri Albin Kurti i cilësoi ndryshimet si të ngutshme dhe jo të analizuar mjaftueshëm, megjithëse Lëvizja e tij Vetëvendosje i mbështeti ato gjatë shqyrtimit në Kuvend.
Dhomat e Specializuara, të cilat funksionojnë në Hagë me gjyqtarë dhe prokurorë ndërkombëtarë, janë krijuar për të trajtuar pretendimet për krime të kryera gjatë dhe pas luftës së viteve 1998-1999 në Kosovë.
Baza e themelimit të tyre lidhet me marrëveshjet ndërkombëtare të Kosovës me BE-në, duke përfshirë shkëmbimin e letrave të vitit 2014, që parashihte konsultime për ndryshime ligjore që mund të preknin mandatin e gjykatës.
Një pengesë e re në marrëdhëniet Kosovë-BE
Kundërshtimi i BE-së ndaj ndryshimeve në ligjin për Gjykatën Speciale përbën një sfidë të re në marrëdhëniet mes Brukselit dhe Prishtinës, sidomos në një kohë kur Kosova ende nuk ka marrë statusin e vendit kandidat për anëtarësim në BE.
Kosova aplikoi për anëtarësim në dhjetor të vitit 2022, por mbetet vendi i vetëm në Ballkanin Perëndimor pa statusin e kandidatit. Përparimi i saj drejt BE-së varet nga reformat në sundimin e ligjit dhe normalizimi i marrëdhënieve me Serbinë.
Në raportin e fundit për zgjerimin, Komisioni Evropian theksoi se afrimi me BE-në kushtëzohet nga përparimi në demokraci dhe respektimin e të drejtave themelore, duke theksuar rëndësinë e normalizimit të marrëdhënieve me Serbinë për perspektivën evropiane të Kosovës.
Rrugën e Kosovës drejt anëtarësimit e ndërlikon edhe fakti që pesë vende anëtare të BE-së vazhdojnë të mos e njohin pavarësinë e saj, duke e bërë situatën edhe më të komplikuar.