Niveli i transportit të naftës së papërpunuar nga Gjiri Persik ka arritur të rikthehet në nivelet e para fillimit të luftës, por një analizë e thelluar tregon se shumë nga këto sasi po arrijnë në tregje përmes rrugëve të reja transporti që nuk ishin të pranishme më parë.
Ky zhvillim ka ngritur pyetje të rëndësishme mbi ndikimin e Iranit në Ngushticën e Hormuzit, një pikë kyçe për kalimin e naftës në botë.
Gjatë periudhës nga 1 deri më 28 shtator, janë transportuar rreth 16.5 milionë fuçi naftë të papërpunuar në ditë, duke arritur kështu nivelet e para luftës, përveç kontributit të Iranit në këtë statistikë, sipas kompanisë Kpler që analizon tregjet e mallrave.
Megjithatë, pavarësisht rritjes së nivelit të naftës, pengesat në rafineri vazhdojnë të ndikojnë në rritjen globale të çmimeve të naftës dizel, duke shkaktuar shqetësime në tregjet ndërkombëtare.
Të dhënat e fundit nga Bashkimi Evropian, të publikuara më 1 tetor, tregojnë se çmimet e dizelit në pompa kanë arritur nivele rekord, një situatë që është reflektuar edhe në Shtetet e Bashkuara, pavarësisht rimëkëmbjes së eksporteve të naftës.
Rrugët e transportit janë transformuar ndjeshëm. Para luftës, 83 për qind e naftës së papërpunuar kalonte përmes Ngushticës së Hormuzit, ndërsa tani, 40 për qind e saj anashkalon këtë ngushticë, duke përdorur tubacione dhe rrugë alternative përmes Arabisë Saudite dhe Emirateve të Bashkuara Arabe.
Kpler ka raportuar se më shumë se 70 për qind e naftës së papërpunuar që kaloi përmes ngushticës në gusht u transferua në det të hapur, duke treguar se sistemi aktual i transportit është larg normalitetit tregtar.
Për Iranin, ky zhvillim është një shenjë se aftësia e tij për të ndikuar në kalimin e naftës në këtë rrugë ujore është dobësuar ndjeshëm, duke e bërë situatën më të vështirë për autoritetet atje.
Mohammad Ghaedi, ligjërues në George Washington University, thekson se niveli aktual i trafikut është i lartë dhe “i papranueshëm” për Teheranin, duke sugjeruar se Irani nuk ka kontroll të plotë mbi ngushticën.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se Irani ka humbur plotësisht kontrollin mbi Hormuzin. Ndikimi i tij mbetet në aftësinë për të bërë kalimin të rrezikshëm, duke i detyruar kompanitë e transportit detar të peshojnë rreziqet e kalimit në Gjirin Persik.
Forcat amerikane ofrojnë mbrojtje për transportin tregtar detar, ndërsa kompanitë po zhvillojnë mënyra për të transportuar naftën duke minimizuar rrezikun nga ngushtica.
Ellen R. Wald, analiste e tregjeve të energjisë, vëren se “aftësia dhe/ose vullneti i Iranit për të sulmuar anijet në Gjirin Persik po bie”, duke lehtësuar kalimin e anijeve nën mbrojtjen ushtarake amerikane.
Megjithatë, ajo paralajmëron se rimëkëmbja e qarkullimit të naftës nuk duhet të ngatërrohet me rikthimin në normalitet, pasi disa kompani po pranojnë rreziqe të konsiderueshme për të transportuar naftën në mënyrë efektive.
Rritja e çmimeve të naftës vazhdon të jetë një shqetësim, pavarësisht rritjes së qarkullimit të naftës, duke treguar se situata mbetet e komplikuar dhe e ndërlikuar.
Rimëkëmbja e qarkullimit të naftës së papërpunuar ka ulur presionin mbi furnizimet globale, por ekspertët nuk presin që çmimet e naftës të kthehen në nivelet e para luftës.
Kërcënimet e vazhdueshme ndaj anijeve, kostot e larta të sigurimit dhe varësia nga mbrojtja ushtarake amerikane nënkuptojnë se një “kosto e luftës” mbetet e pranishme në çmimin e naftës.
Analizat e fundit nga Kpler tregojnë se rimëkëmbja e eksporteve nuk duhet të ngatërrohet me rikthimin e sistemit të vjetër të tregtimit të naftës në Gjirin Persik, pasi tubacionet dhe rrugët alternative po ndihmojnë prodhuesit të anashkalojnë pikën e ngushtë të kalimit.
Sa më shumë naftë që transportohet pa u ndaluar, aq më e dobët bëhet aftësia e Teheranit për ta përdorur Hormuzin si mjet presioni, por masat e jashtëzakonshme që kërkohen për të mbajtur këtë naftë në qarkullim tregojnë se ngushtica mbetet një burim ndikimi.
Ghaedi beson se Irani nuk ka gjasa të sulmojë infrastrukturën energjetike rajonale, pavarësisht kërcënimeve të mundshme nga Teherani për të përshkallëzuar situatën.
Për momentin, të dhënat tregojnë një dobësim gradual të ndikimit të Iranit, por jo një zhdukje të plotë.
Sa kohë që anijet kanë nevojë për mbrojtje ushtarake dhe përdorin rrugë të pazakonta për transportin e naftës, Hormuzi mbetet një pikë e cenueshme për Uashingtonin, pavarësisht se Irani nuk është më në gjendje të ushtrojë të njëjtin nivel presioni si më parë.