Më shumë se 40 milionë euro janë shpenzuar nga buxheti i Kosovës për mbrojtjen juridike dhe mbështetje financiare të individëve të akuzuar para Dhomave të Specializuara në Hagë.
Rreth 39.8 milionë euro nga kjo shumë janë investuar për mbrojtjen juridike, sipas të dhënave të siguruara nga Ministria e Drejtësisë e Kosovës. Kjo shifër tregon angazhimin e qeverisë për të mbështetur ata që përballen me akuza të rënda në një proces gjyqësor të ndjeshëm.
Vetëm për katër figura kryesore, Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin, janë paguar mbi 28.4 milionë euro nga viti 2021 deri më 14 shtator 2026. Këto shpenzime përfshijnë mbrojtjen e tyre ligjore në një proces që ka zgjuar interes të madh publik.
Të dhënat janë publikuar në prag të 16 shtatorit, një datë e rëndësishme kur katër ish-udhëheqësit e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës pritet të dëgjojnë aktgjykimin pas një periudhe gjyqësore që zgjati më shumë se tre vjet. Ky moment do të jetë vendimtar për të ardhmen e tyre dhe për opinionin publik.
Katër të akuzuarit, të cilët ndodhen në paraburgim në Hagë që nga nëntori i vitit 2020, përballen me akuza për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit. Ata kanë mohuar akuzat dhe janë deklaruar të pafajshëm, duke e bërë këtë proces edhe më dramatik.
Mbi 28 milionë euro për katër të akuzuarit
Sipas Ministrisë së Drejtësisë, nga fillimi i pagesave deri më 14 shtator 2026, janë paguar mbi 40.6 milionë euro për mbështetje ndaj personave të akuzuar para Dhomave të Specializuara. Kjo përfshin rreth 39.8 milionë euro për mbrojtjen juridike, një investim që tregon angazhimin e Kosovës për të mbrojtur të drejtat e individëve në procese gjyqësore.
Vetëm për katër të akuzuarit e njohur, shuma e paguar arrin rreth 28.47 milionë euro për periudhën 2021-2026, një shifër që i jep një pasqyrë të qartë të angazhimit financiar të shtetit në këtë drejtim.
Sa para u ndanë nga buxheti?
Kosova ka marrë përsipër me ligj mbështetje financiare për individët e akuzuar nga Dhomat e Specializuara, duke përfshirë mbulimin e shpenzimeve të mbrojtjes dhe forma të tjera mbështetjeje të përcaktuara me ligj. Sipas Ministrisë së Drejtësisë, për vitet 2020 dhe 2021 janë ndarë 14.14 milionë euro për këtë qëllim.
Shpenzimet për vitin 2022 ishin 6.85 milionë euro, ndërsa për vitin 2023 parashikohen 7 milionë euro. Në vitin 2024, pritet të ndahen 6.85 milionë euro, dhe për vitet 2025 dhe 2026 janë planifikuar nga 8.05 milionë euro secila. Këto ndarje arrijnë në rreth 50.95 milionë euro për periudhën 2020-2026.
Megjithatë, Ministria nuk ka ofruar shifra për vitet para 2020, pavarësisht kërkesave për të dhëna të detajuara. Të dhënat e mbledhura nga Radio Evropa e Lirë tregojnë se ndarjet për këtë qëllim për periudhën 2018-2026 arrijnë mbi 60 milionë euro.
Ministria e Drejtësisë ka konfirmuar se aktualisht nuk ka detyrime të papaguara ndaj avokatëve apo përfituesve të tjerë në kuadër të këtij programi, duke shfaqur një menaxhim të kujdesshëm të fondeve.
Pagesat auditohen, por raporti nuk është publik
Shpenzimet për mbrojtjen në Hagë i nënshtrohen auditimit nga Zyra Kombëtare e Auditimit (ZKA), por rezultatet e këtij auditimi nuk janë të qasshme për publikun. Pagesat nga subvencionet dhe transferet për mbrojtjen juridike janë të klasifikuara si “të kufizuara”, duke e bërë të pamundur publikimin e detajeve të plota.
ZKA-ja ka sqaruar se këto pagesa auditohen ndaras dhe për to përgatitet një raport i posaçëm, i cili u komunikohet vetëm palëve përgjegjëse. Kjo situatë ka ngritur shqetësime për transparencën në përdorimin e fondeve publike.
Kërkesa për më shumë transparencë
Edhe pse të dhënat nga Ministria e Drejtësisë ofrojnë një pasqyrë të detajuar të shpenzimeve për katër të akuzuarit, organizatat që monitorojnë këtë çështje kërkojnë më shumë transparencë. Ehat Miftaraj, drejtor ekzekutiv i Institutit të Kosovës për Drejtësi, ka ngritur shqetësime për mungesën e informacionit rreth mënyrës se si shpenzohen paratë publike.
Ai thekson se publiku duhet të dijë jo vetëm shumën totale, por edhe detaje të tjera si sa është paguar për secilin të akuzuar dhe cilat shërbime janë mbuluar, pa cenuar konfidencialitetin e mbrojtjes. Kjo do të ndihmonte në rritjen e besimit të publikut në procesin gjyqësor.
Anton Nrecaj, drejtor në Qendrën për Ndihmë Juridike dhe Zhvillimin Rajonal, gjithashtu thekson nevojën për dallim të qartë mes buxhetit të ndarë dhe parave të shpenzuara realisht. Ai kërkon që të dhënat të jenë të plota dhe të qarta për publikun.
Çfarë paguan shteti?
Baza për financimin nga shteti u krijua në vitin 2015, kur Kuvendi i Kosovës miratoi Ligjin për mbrojtjen juridike dhe mbështetje financiare për individët potencialisht të akuzuar. Ky ligj garanton mbështetje financiare për mbulimin e shpenzimeve të mbrojtjes dhe forma të tjera të mbështetjes të përcaktuara me ligj.
Ministria e Drejtësisë thekson se shpenzimet për mbrojtjen realizohen në përputhje me Udhëzimin Administrativ MD 08/2022, i cili është i ndryshuar dhe plotësuar në vitin 2024. Shpenzimet për vizitat e familjarëve gjithashtu mbulohen sipas një udhëzimi tjetër administrativ, i miratuar në vitin 2020.
Sipas rregullave aktuale, një person i akuzuar mund të vizitohet nga deri në 12 anëtarë të ngushtë të familjes brenda një viti, me mbështetje financiare, duke e bërë këtë një mundësi të rëndësishme për mbështetje emocionale.
Dhomat e Specializuara, të themeluara në vitin 2015, trajtojnë pretendime për krime të kryera gjatë dhe pas luftës së viteve 1998-1999, të lidhura me ish-pjesëtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, duke e bërë këtë proces një nga më të rëndësishmit në historinë e vendit.
Kompensimi në rast të vendimit të pafajësisë
Ligji dhe një udhëzim administrativ i Ministrisë së Drejtësisë parashohin kompensim për ata që shpallen të pafajshëm nga Dhomat e Specializuara. Udhëzimi përcakton se e drejta për kompensim u takon atyre që janë akuzuar dhe kanë kaluar nëpër procedura gjyqësore.
Ky kompensim përfshin periudhën e privimit nga liria, dëmin material dhe jomaterial. Megjithatë, udhëzimi nuk përcakton një shumë fikse për çdo ditë të kaluar në paraburgim, duke lënë hapësirë për interpretim dhe aplikim të ndryshëm.
Miftaraj shpjegon se shuma e kompensimit ndryshon në varësi të rrethanave të rastit dhe se referenca administrative për një ditë privim nga liria është deri në 25 euro, ndërsa praktika gjyqësore varion nga 30 deri në 60 euro për ditë.
Me aktgjykimin e 16 shtatorit, procesi ndaj katër ish-udhëheqësve të UÇK-së mund të hyjë në një fazë të re, duke ofruar mundësi për apelim dhe mbështetje financiare gjatë vazhdimit të procedurave gjyqësore.