Çfarë do të ndodhte nëse një ditë inteligjenca artificiale do të arrinte të fitonte vetëdije të vërtetë? Kjo pyetje, që duket si një skenar nga filmat fantastiko-shkencorë, është bërë objekt diskutimi serioz në rrethin akademik.
Një nga ekspertet më të njohura në këtë fushë, Megan Peters, pedagoge e Njohjes Kompjuterike në University College London, thekson se është e domosdoshme që shkencëtarët të fillojnë përgatitjet për këtë mundësi. Ajo shprehet se aktualisht nuk ekziston një metodë e besueshme për të vlerësuar nëse një sistem inteligjence artificiale është i vetëdijshëm.
Një situatë e tillë do të sillte dilema të mëdha morale. Nëse një AI do të ishte e vetëdijshme për mendimet dhe ndjenjat e saj, a do të ishte e drejtë që njerëzit ta fiknin atë? Peters e shikon këtë si një çështje që kërkon një vlerësim të thellë etik.
Shkencëtarët ende nuk kanë arritur një konsensus mbi mënyrën se si mund të verifikohet vetëdija në sistemet artificiale. Peters shpjegon se nuk mjafton të kërkohen disa shenja të supozuara të vetëdijes, pasi shkencëtarët ende nuk e dinë se cilat duhet të jenë këto shenja.
Vetëdija mbetet një mister i madh, jo vetëm për inteligjencën artificiale, por edhe për shkencën njerëzore. Ndërsa për njerëzit është e lehtë të pyesin nëse janë të vetëdijshëm dhe të marrin një përgjigje, me AI-në kjo qasje është më e komplikuar.
Peters thekson se, nëse i pyesim sistemet e AI-së për vetëdijen e tyre, nuk mund të besojmë përgjigjet e tyre në të njëjtën mënyrë siç besojmë përgjigjet e njerëzve. Një chatbot mund të thotë se është i vetëdijshëm, por kjo nuk do të thotë se ai ka një përjetim të brendshëm.
Me përparimin e shpejtë të chatbot-eve, debati mbi vetëdijen e inteligjencës artificiale po bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm. Peters vëren se bisedat e natyrshme me këto sisteme mund të krijojnë iluzionin se aty brenda ndodhet një qenie e vetëdijshme.
Çështja e trajtimit të një sistemi me vetëdije të mundshme është gjithashtu e ndërlikuar. Peters paralajmëron se, nëse një AI e vetëdijshme do të injorohej ose trajtohej si një makinë e zakonshme, kjo mund të kishte pasoja të rënda morale. Ajo thekson se duhet të jemi të kujdesshëm për të mos e trajtuar vetëdijen si një koncept të thjeshtë.
Një ekip i Peters po punon për të zhvilluar një kornizë që do të shqyrtojë teste të ndryshme për vetëdijen, me qëllim që të krijohet një metodologji e besueshme për të vlerësuar këtë fenomen. Ajo argumenton se shkenca duhet të përqendrohet fillimisht në studimin e vetëdijes njerëzore dhe pastaj të kalojë te makinat.
Përfundimisht, Peters thekson se aktualisht nuk ka prova të besueshme që AI-ja është e vetëdijshme, por nevojitet një vëmendje e madhe për të kuptuar se çfarë do të thotë kjo në të ardhmen. Vetëm kështu shkenca do të jetë në gjendje të përballojë sfidat që sjellin avancimet në inteligjencën artificiale.